Wat is een kardinaal nu precies?

“Het woord kardinaal is afgeleid van het Latijnse woord cardo, dat spil of scharnier betekent. Een kardinaal is als het ware ingescharnierd in het bisdom Rome. De kardinalen ondersteunen de paus in het bestuur van de katholieke kerk. Aan hen vertrouwt de paus bepaalde bestuurlijke taken toe. Een deel van de kardinalen woont in Rome. Deze hebben gewoonlijk een taak in de Curie. Maar er zijn ook bisschoppen in de wereld die kardinaal zijn, zoals kardinaal Danneels.

In de media wordt geschreven over ‘het kardinalencollege,’ wat houdt dat eigenlijk in?

“Alle kardinalen samen vormen een ‘collegium.’ Dat betekent dat het om een groep van gelijken gaat. De kardinaal die paus wordt, maakt straks dus geen deel meer uit van dit college en is er ook niet de voorzitter van. De voorzitter is de kardinaal-deken. Het huidige college omvat maximaal 120 personen. Bij de samenstelling ervan wordt naar een weerspiegeling van de wereldkerk gestreefd. Men vergelijkt het kardinalencollege wel eens met de senaat van de oude stad Rome. Dat is vooral een mooi beeld, maar het staat niet zo in het kerkelijk recht.”

Wie zijn die kardinalen precies, zijn het allemaal bisschoppen?

“Het is een regel dat kardinalen allemaal bisschop zijn. Zo niet, dan worden ze bisschop gewijd. Wijlen kardinaal Joos in België was bijvoorbeeld nog geen bisschop toen hij kardinaal werd.

Het college bestaat uit drie ordes. De kardinaal-bisschoppen hebben de titel van één van de bisdommen die rondom de stad Rome liggen. Naast deze kardinalen zijn ook de patriarchen van de katholieke oosterse kerken kardinaal-bisschop. Zij hebben hun echter hun eigen patriarchale zetel als titel.

Kardinaal-priesters hebben een titelkerk in de stad Rome. Zo heeft kardinaal Simonis de san Clemente als titelkerk. Na zijn kardinaalscreatie werd hij kardinaal-priester van het bisdom Rome. Het gaat om een eretitel, hij is natuurlijk aartsbisschop van Utrecht. De meeste kardinaal-priesters zijn bisschop in een bisdom ergens ter wereld. Er wordt wel van hun verwacht dat ze hun titelkerk financieel ondersteunen.

De derde categorie, de kardinaal-diakens, hebben geen kerk of bisdom. Ze hebben een titel van een Romeinse diakonie voor armenzorg. Het gaat hier van oudsher om kerken die zich richtten op de armenzorg. De meeste kardinaal-diakens hebben een functie binnen de Romeinse Curie.”

Hoe wordt iemand kardinaal?

“De paus creëert kardinalen, zoals dat heet. Die creatie vindt plaats door de bekendmaking van de benoeming aan het kardinalencollege. Dat gebeurt in een bijeenkomst van de kardinalen, een plechtigconsistorie. De nieuwe kardinaal krijgt dan een rode hoed. Paus Johannes Paulus II deed dit in het openbaar. Zo heeft kardinaal Simonis op het sint Pietersplein zijn rode hoed ontvangen.

Als iemand eenmaal kardinaal is dan blijft hij dat tot het einde van zijn leven. De kardinalen die een hoge post in de Curie hebben, worden verzocht op hun vijfenzeventigste hun ontslag in te dienen bij de paus. Anders vervalt hun ambt vanzelf bij hun tachtigste verjaardag. Maar ze blijven kardinaal. Zo is kardinaal Willebrands nog steeds kardinaal. Momenteel is hij zelfs de oudste nog levende kardinaal.”

Heeft een kardinaal nog bevoegdheden?

“Het kiezen van een nieuwe paus is natuurlijk de meest opvallende taak van de kardinalen. Als er een nieuwe paus is gekozen heeft de degene die van de kardinaal-diakens het langst kardinaal is, de eer om de naam van de nieuwe paus bekend te maken aan het volk van Rome. Dat gebeurt op het bordes van de sint Pieter.

De paus kan een kardinaal speciale opdrachten geven. Zo heeft de kardinaal-deken een aantal bijzondere bevoegdheden bij de keuze van een nieuwe paus.”(AM/AtK)