Hoe verloopt het conclaaf?

"De kardinalen vieren eerst de Votiefmis voor de keuze van de paus. Daarna verzamelen ze zich in de Pauluskapel van het Apostolisch Paleis. Onder het zingen van het Veni Creator Spiritus, een aanroeping van de heilige Geest, trekken ze naar de Sixtijnse kapel. In de kapel leggen ze de eed af dat ze de procedures van het conclaaf zullen respecteren en dat ze in het geval van pauskeuze het Petrusambt trouw zullen vervullen. Daarna wordt iedereen die niet bij het conclaaf betrokken is weggestuurd en wordt er gebeden. Dan richt de kardinaal-deken zich tot het kardinalencollege met de vraag om met de stemming te beginnen. Eventuele vragen over de procedure kunnen dan nog gesteld worden. Dan vindt de eerste stemming plaats."

Hoe gaat zo’n stemming in z’n werk?

"Tegenwoordig zijn er twee zittingen per dag: één in de ochtend en één in de namiddag. Op iedere zitting zijn er twee stemrondes. Voor iedere stemronde moet de kardinaal een stem uitbrengen. Als een kardinaal meer dan tweederde van de stemmen heeft, is hij gekozen!

Een stemronde verloopt in drie fasen. De voorbereiding, de stemming en het bepalen van de uitslag.

Eerst worden door het lot uit het midden van de kardinalen drie stemmentellers, drie ziekenbezoekers en drie vaststellers aangewezen. De stemmentellers zamelen de biljetten in en lezen ze voor. Ziekenbezoekers halen de stemmen op van de kardinalen die wegens ziekte wel in het conclaaf zijn maar niet naar de Sixtijnse Kapel kunnen komen. De vaststellers controleren de telling. Tijdens de stemming heeft iedereen die niet stemgerechtigd is de Sixtijnse kapel verlaten. De deur van de kapel is dan verzegeld.

De stembiljetten worden uitgereikt. Op zijn stembiljet vult iedere kardinaal helder leesbaar in wie hij tot paus kiest, maar het liefst zo dat zijn handschrift niet herkenbaar is.

Dan worden de stembiljetten verzameld. Op het altaar staat een kruik die met een plaat is afgedekt. Eén voor één komen de kardinalen naar voren met het opgevouwen stembiljet zichtbaar in de hand. Bij het altaar leggen ze de eed af: “Ik roep Christus de Heer, die mij zal oordelen, als getuige aan, dat ik degene kies die ik volgens God -naar mijn oordeel- moet kiezen.” Het stembiljet wordt in de kruik gedaan. Als iedereen gestemd heeft, schudden de stemmentellers de kruik. Dan worden de stemmen geteld door ze van de ene in een andere kruik te doen. Als het aantal biljetten klopt, wordt de uitslag vastgesteld."

En dat gebeurt nog met de hand?

"Ja, stemcomputers zullen er voorlopig niet komen. Het gebeurt allemaal heel precies. De eerste stemmenteller neemt een stembiljet uit de kruik, opent het, leest de naam van de gekozene en noteert die naam. Vervolgens geeft hij het aan de tweede teller, die hetzelfde doet. De derde stemmenteller leest de naam van de gekozene hardop voor, zodat de kardinalen deze kunnen noteren op een folievel. Ook hij noteert de naam. Dan wordt het stembiljet met een naald aan een draad geregen, precies door het woord ‘Eligo,’ oftewel ‘Ik kies.’ Als alle stembiljetten verzameld zijn, wordt de draad dichtgeknoopt. De biljetten worden bewaard.

De stemmentellers bepalen dan of één van de kandidaten een meerderheid van tweederde heeft. Zo ja, dan is hij gekozen. Zo nee, dan volgt er een nieuwe ronde. Meteen na de stemronde worden de biljetten en de aantekeningen van de kardinalen verbrand. De schoorsteen van de kachel waarin dit gebeurd is te zien vanaf het sint Pietersplein. Als er geen paus gekozen is, dan is de rook gewoon zwart. Als er wél een paus is, wordt er een poeder op de biljetten gegooid, zo wordt de rook wit. Witte rook betekent: er is een paus gekozen!"

Is de gekozen kardinaal meteen paus?

"Ook dit gaat heel precies. De kardinaal wordt aangespoord de keuze te aanvaarden in het vertrouwen dat God hem zal bijstaan. Het is dan de kardinaal-deken die de gekozen kandidaat vraagt de verkiezing te aanvaarden met de woorden: “Accepteert u uw canonieke keuze als paus.” Na de instemming van de kandidaat vraagt hij: “Met welke naam wilt u genoemd worden?” De gekozene kiest dan een naam en daarmee is het conclaaf voorbij. Welnu, door de aanvaarding van zijn verkiezing is hij paus. Het is dan de beurt aan de kardinalen om volgzaamheid en gehoorzaamheid aan hun nieuwe paus te beloven. Aan het slot wordt God dank gebracht."

Is er straks geen enkel verslag?

"De camerlengo legt de uitslag van de verkiezing vast in een officieel document. Zo kan er geen twijfel ontstaan. Dit document wordt door drie assistent-kardinalen gecontroleerd. Na het conclaaf wordt dit in een verzegelde envelop aan de paus overgedragen. Die bewaart het in een apart archief. De envelop wordt alleen met uitdrukkelijke toestemming van de paus geopend." (AM/AtK)