Dagelijks nieuws van Rorate op Facebook en Twitter

Voor het dagelijkse nieuws vanuit katholiek perspectief gaat u vanaf nu naar de Facebook-pagina of Twitter-account van Rorate. Daar delen we de meest interessante nieuwtjes van diverse Nederlandse, Vlaamse nieuwsbronnen. Van de berichten die nog op deze site verschijnen krijgt u - indien u geabonneerd bent - wekelijks een elektronische nieuwsbrief, in de nacht van zaterdag op zondag. Binnen afzienbare tijd zal deze pagina volledig worden herzien. 

Reacties op observaties jonge Karol Wojtyla over Nederland

Reacties op observaties jonge Karol Wojtyla over Nederland
UTRECHT (121) - Pas onlangs ontdekte men een aantal observaties van de jonge priester Karol Wojtyla, inmiddels paus Johannes Paulus II, over zijn reis door Nederland in 1947. 'Een-twee-een', het blad van de Nederlandse kerkprovincie pijlde naar enkele reacties.

Kardinaal Simonis was al op de hoogte van de reis die de jonge Wojtyla door de Lage Landen maakte, hij had "al vaak met de paus over zijn Nederlandse ervaringen gesproken". De kwaliteit van de ontdekte tekst had hem dan ook niet verrast: "Hieruit blijkt eens te meer dat deze paus, ook toen al, een bijzonder goede observator is. Met name waar het de singuliere positie van de katholieke Kerk in Nederland betreft."

Ook kerkhistoricus Nissen wist al van de reis. Hij heeft vooral aandacht voor verklaring van de paus voor de eigen aard van het Nederlandse katholicisme: "Wojtyla signaleert uitgebreid twee aspecten van de katholieke inspanning. Enerzijds volgde die inspanning de weg van het welbewuste isolement, van een 'zich bewust afzonderen'. Anderzijds vroeg zij om een sterke eenheid, om ´strengheid en discipline´. Men herkent daarin gemakkelijk twee kenmerken van de katholieke verzuiling in Nederland: het streven naar zelfgekozen isolement ('daarin ligt onze kracht' aldus de bisschoppen toen) en de bewaking van de interne eenheid, gehoorzaamheid en discipline." De jonge Wojtyla signaleert beide zaken met een kritische ondertoon, aldus Nissen. Hij neemt 'van buitenaf een nogal koele en harde eenheid´ waar. Het resultaat van de Nederlandse ontwikkeling van het katholicisme met zijn praktische instelling, is dat het 'institutioneel geweldig goed georganiseerd´ is, maar dat de 'doorwerking van ideeën´ minder aandacht heeft gekregen. En Wojtyla prees de Nederlandse katholieken niet alleen om hun 'koppigheid´, hij wees ook subtiel op de beperkingen van dit verzuilde organisatie- en eenheidskatholicisme. Nissen: "Zo schrijft hij dat het 'stillen van religieuze verlangens´ er 'niet in tel´ was. Daarmee legde Wojtyla de vinger op wat de zere plek van het Nederlandse katholicisme zou blijken te zijn. Dat is nu, ruim een halve eeuw later, de actualiteitswaarde van het essay van Wojtyla."

Anton van Duinkerken zei al dat hij in katholiek Nederland 'veel parochianen maar weinig gelovigen´ zag. Anders gezegd: katholieken hoorden wel bij allerlei katholieke instituties, maar gevraagd naar hun diepere geloofsovertuiging en spiritualiteit, stonden ze vaak met de mond vol tanden." Nu is de situatie omgekeerd en zijn mensen juist op zoek naar inhoud, naar spiritualiteit. Daar ligt een kans voor de bisdommen, meent Nissen, die oproept "te investeren in inhoud, in diepte, in spiritualiteit. Waar blijven de diocesane spiritualiteitcentra, waar de centra voor lekenspiritualiteit?"

Docent kerkgeschiedenis dr. Theo Salemink karakteriseert Wojtyla's beeld van katholieken in Nederland, zo kort na de oorlog, als "mengeling van romantiek en heldere analyse. "De eeuwenoude strijd tegen protestantse overheersing zou 'koppige katholieken' voortgebracht hebben. Dat de katholieken in Nederland al een eeuw volledige vrijheid en gelijkheid kenden, dat ze juist aan de liberale beweging in de 19de eeuw hun kerkelijke emancipatie te danken hadden, dat de zuil voor de oorlog al vele vleugels kende, dat ook het mystieke, in zekere zin charismatisch katholicisme al lang bestond onder 'Katholieke Jongeren´ ontgaat de toekomstige paus. Ook de oecumenische gezindheid uit de oorlog, gevoed in de ervaringen in kampen of in het verzet, wordt nog niet waargenomen."

Vooraf aan Nederland, deed Wojtyla Frankrijk en België aan. Volgens de Vlaamse hoogleraar Ernest Henau werd "het leesrooster waarmee Wojtyla de situatie van Nederland bekijkt ongetwijfeld sterk geconditioneerd door zijn ervaringen in Frankrijk en België". In Nederland werd Wojtyla geconfronteerd met een katholicisme dat in tegenstelling tot Frankrijk en Wallonië "van succes naar succes lijkt te gaan". Men had een gesloten subcultuur tot stand gebracht, waarin de godsdienst - in tegenstelling tot Frankrijk - zijn integrerende en overkoepelende functie had behouden. "Daardoor komt het katholicisme over als een hecht blok."

Wojtyla heeft volgens hem iets gezien wat buitenstaanders vandaag nog opvalt: "De rechtlijnigheid waarmee Nederlanders zich opstellen op levensbeschouwelijk vlak. De ernst ook en de toeleg en de vastberadenheid waarmee zij doorgaan op een eenmaal ingeslagen weg. Daarom is tot op heden de scheidingslijn tussen gelovig en niet-gelovig, kerkelijk en niet-kerkelijk veel duidelijker dan in welk ander Europees land."

Er is nóg een punt dat de toekomstige paus juist inschatte, meent Henau: "Het Nederlandse katholicisme wordt veel minder dan het Franse bepaald door mystiek en spiritualiteit. Dit wekt de indruk dat geloven een eindconclusie is van het denken, en niet de mystieke optie voor een persoon (...) Al met al is het verwonderlijk hoe Wojtyla in zo´n kort bestek een interessante analyse tot stand bracht, die meer is dan alleen maar een tijdsdocument."

De volledige bijdrage kan u nalezen in Een-twee-een, jaargang 30, nummer 12, 26 juli 2002. De gehele tekst over Nederland van de jonge Karol Wojtyla is te vinden op <a href="http://www.katholieknederland.nl">www.katholieknederland.nl</a>
 
 

 

Rorate Zoeken