Dagelijks nieuws van Rorate op Facebook en Twitter

Voor het dagelijkse nieuws vanuit katholiek perspectief gaat u vanaf nu naar de Facebook-pagina of Twitter-account van Rorate. Daar delen we de meest interessante nieuwtjes van diverse Nederlandse, Vlaamse nieuwsbronnen. Van de berichten die nog op deze site verschijnen krijgt u - indien u geabonneerd bent - wekelijks een elektronische nieuwsbrief, in de nacht van zaterdag op zondag. Binnen afzienbare tijd zal deze pagina volledig worden herzien. 

Bisschop Van den Berghe: Encycliek ´Pacem in Terris´ verrassend actueel

Bisschop Van den Berghe: Encycliek ´Pacem in Terris´ verrassend actueel
BRUSSEL (KerkNet/RKnieuws.net) - Ook veertig jaar na de publicatie van Pacem in Terris blijft deze encycliek van paus Johannes XXIII verrassend actueel. Dat zei bisschop Paul Van den Berghe van Antwerpen deze week tijdens een bijeenkomst naar aanleiding van de 40ste verjaardag van de encycliek.
"De Encycliek verscheen op een cruciaal moment", zei Jo Hanssens van Pax Christi Vlaanderen in zijn inleiding. "Paus Johannes XXIII besefte dat hij niet zo lang meer te leven had en er was de Cubacrisis waarbij een Derde Wereldoorlog slechts op het nippertje werd afgewend."

Actuele betekenis

"De encycliek haalde de vredesproblematiek uit haar isolement. Dit is een brief over de samenleving. Dat is verbluffend, maar zorgt meteen ook voor een enorme complexiteit", voegde Mgr. Paul Van den Berghe in zijn bijdrage eraan toe.

De bisschop van Antwerpen bracht een van de twee hoofdreferaten van de avond. Hij dacht vooral na over de actuele betekenis van de encycliek. Het is volgens hem interessant dat Johannes XXIII in eerste instantie uitgaat van de waardigheid en de rechten van de persoon en pas daarna van de gelijkheid.

"Natuurlijk heeft iedereen rechten, maar volgens de conciliepaus bevatten die meteen ook al plichten. Daarbij staat niet alleen het respect voor andermans rechten, maar ook de rechten van de samenleving centraal. Zijn visie gaat ook in tegen een tendens in onze moderne samenleving, waarbij we zouden willen dat de meerderheid die rechten kan vastleggen."

Rechten van vluchtelingen en migranten

De bisschop van Antwerpen noemde het opvallend dat paus Johannes XXIII in die tijd al aandacht had voor de globalisering en zich een uitgesproken voorstander toonde van mondialisering. "Ik was ook bijzonder sterk getroffen door de pastorale richtlijnen. Zo schrijft hij dat het feit dat het christendom zo weinig impact heeft op de samenleving, het gevolg is van de tweespalt tussen geloof en leven".

"Opvallend is ook de passage waarin gesteld wordt dat het staatsgezag geen andere bestaansreden heeft dan het algemene welzijn. De staat moet een actieve rol spelen om dat welzijn te garanderen, maar mag niet vervallen in de ideologie van de almachtige staat. Bij de betrekkingen tussen staten heeft geen enkele natie het recht ook maar iets te doen, waardoor zij andere landen wedderrechterlijk onderdrukt, of zich onbevoegd mengt in haar aangelegenheden. Dat zijn woorden die ook vandaag hun actualiteit blijven behouden. Paus Johannes XXIII noemde overigens toen al de rechten van vluchtelingen en migranten mensenrechten."

Botsing van culturen en godsdiensten

Mgr. Paul Van den Berghe meent dat er ook voor vandaag lering valt te trekken uit de encycliek: "Wil de Kerk geloofwaardig in de wereld getuigen, dan moet ze er ook voor zorgen dat ook in haar eigen binnenkerkelijk leven deze principes worden toegepast (...) Omdat zich in ons huidig wereldbestel toch een gevaar aftekent van een botsing van beschavingen en omdat godsdiensten daarin een rol spelen, lijkt ook een speciale toepassing nodig op het gebied van de verhoudingen tussen godsdiensten en hun rol in het wereldgebeuren." Het is de verdienste van de encycliek dat onder de volle aandacht te brengen.

Hoe dat in de praktijk moet is minder duidelijk. Zo is er in onze samenleving een onloochenbare toename van het geweld. Mgr. Paul Van den Berghe voegde er nog aan toe dat het vandaag verre van duidelijk is wat een echte multiculturele samenleving is.

Mensenrechten

Aan de tussenkomst van de bisschop van Antwerpen ging een uiteenzetting vooraf van de ethicus Johan Verstraeten, die zich vooral boog over de inhoud en de draagwijdte van Pacem in Terris. Prof Verstraeten is verbonden aan de afdeling Moraaltheologie van de Katholieke Universiteit van Leuven en hoofd van het Centrum voor de Studie van het Katholieke Sociale Denken.

Volgens hem was er sprake van een duidelijke stijlbreuk met zijn voorgangers: "Hij brak met de specifiek katholieke visie, die afgeleid werd uit de natuurwet en vetrok onmiskenbaar vanuit wat er gaande is in de samenleving en de menselijke persoon (...) Paus Johannes XXIII introduceerde in Pacem in Terris een theologie van de tekenen van de tijd en ging een heilsbetekenis geven aan de ontwikkelingen in de samenleving."

Volgens Verstraeten ligt een van de redenen waarom de encycliek tot op de dag van vandaag zo belangrijk is, in de goedkeuring van de mensenrechten. Die kwamen natuurlijk ook al ter sprake in Rerum Novarum, maar dat gebeurde buiten de context van de Verenigde Naties en zelfs later voor Paus Pius XII was het bijna ketters om te aanvaarden dat er naast het Vaticaan een wereldautoriteit zou bestaan. "Paus Johannes XXIII gaf ook een aanzet naar godsdienstvrijheid, toen hij sprak over de vrijheid van eredienst."

Te optimistisch?

Prof Verstraeten vindt vooral het derde hoofdstuk, waarin de relatie Kerk en Staat ter sprake komt, cruciaal in de encycliek. Daarin wordt onder meer gesteld dat vrede op vier waarden gebaseerd is: waarheid, rechtvaardigheid, solidariteit en vrede. Paus Johannes XXIII schrijft er ook dat het in dit atoomtijdperk krankzinnig is te menen dat oorlog het geëigende middel is om conflicten op te lossen.

Dat mag evenwel niet geïnterpreteerd worden als een radicaal afwijzen van oorlog. "De paus deed er wijs aan het recht op wettige zelfverdediging te handhaven. Johannes XXIII verwachtte slechts weinig heil van de bewapening, maar wel van de ontwapening van de geesten." Daarbij pleitte hij voor een sterke wereldgemeenschap, een sterke UNO - die ook bij name genoemd wordt. "Maar wellicht was hij iets te optimistisch in zijn pleidooi voor een internationale vredesmacht die de vrede kan opleggen."
 
 

 

Rorate Zoeken