Dagelijks nieuws van Rorate op Face­book en Twit­ter

Voor het dagelijkse nieuws vanuit katholiek per­spec­tief gaat u vanaf nu naar de Facebook-pagina of Twitter-account van Rorate. Daar delen we de meest inter­es­sante nieuwt­jes van diverse Ned­er­landse, Vlaamse nieuws­bron­nen. Van de berichten die nog op deze site ver­schi­j­nen kri­jgt u — indien u geabon­neerd bent — weke­lijks een elek­tro­n­is­che nieuws­brief, in de nacht van zater­dag op zondag. Bin­nen afzien­bare tijd zal deze pag­ina volledig wor­den herzien. 

Het nieuwe Onze Vader: breng ons niet in beproev­ing

De afgelopen zomer wer­den Ned­er­land en Vlaan­deren ver­rast door de bek­end­mak­ing van de komst van één en het­zelfde ‘Onze Vader’ voor beide lan­den, althans, wat de katholieke geloof­s­ge­meen­schap­pen betreft. Dat komt mij goed van pas, want veer­tien jaar na onze ver­huiz­ing naar Bel­gië zit­ten we nog steeds te haspe­len met de twee ver­sies. Een ‘com­mis­sio mixta’ (gemengde com­missie) van Bel­gis­che en Ned­er­landse biss­chop­pen stelt nu één verzie voor, bin­nen het kader van de ver­vaardig­ing van een nieuwe ver­tal­ing van het Romeins Mis­saal. Het ‘nieuwe‘ Onze Vader blijkt min of meer een mix van het Ned­er­landse en het Vlaamse te zijn. Wat bij mij enige ver­baz­ing opriep, en niet bij mij alleen, is de bede ‘en breng ons niet in beproev­ing’. Wijkt dit niet al te zeer af van waar we tra­di­tion­eel in dit gebed om bid­den: niet in beko­r­ing te wor­den geleid? Is beproev­ing niet iets heel anders dan beko­r­ing? 

 

Men­nen

In een eerste com­men­taar dat mij onder ogen kwam, dat van priester Cor Men­nen, gedelegeerde voor liturgie voor het bis­dom Den Bosch, vond ik iets van herken­ning. Ook hij heeft zo zijn bedenkin­gen bij het gebruik van ‘beproev­ing’ inplaats van beko­r­ing’. “In dit woord zit geen enkele morele con­no­tatie. Aan iedereen die ik vraag welke gedachten ze bij dit woord kri­j­gen, zeggen: ram­pen, ziekte, ontslag etc. Dat zijn beproevin­gen die ons tre­f­fen.” Vol­gens Men­nen “wordt ook de vol­gende zin totaal anders gek­leurd. ‘Maar ver­los ons van het kwade’ gaat dan niet meer over het moreel kwaad maar over het fysieke kwaad. Dit is in het Onze Vader zeker niet in eerste instantie bedoeld te meer daar men van uit het Grieks/Latijn niet alleen “het kwade” kan ver­talen maar ook ‘de Kwade (de Boze)’”, aldus Men­nen op zijn blog. Een beproev­ing is dus iets wat je overkomt, een ziekte, het ver­liezen van je baan, maar roept niet noodza­ke­lijk­er­wijs het idee van de zonde waar­toe je over zou kun­nen gaan. ‘Beko­r­ing’ is echter is iets dat voert naar de zonde indien je er aan toegeeft: zoals de beko­r­ing (ver­lei­d­ing) om bepaalde inkom­sten niet aan te geven bij je belastin­gaangifte, of het kijken naar ongepaste afbeeldin­gen op het inter­ent. Men­nen vreest dat er voor deze ver­tal­ing gekozen is uit een ander motief (…) namelijk een the­ol­o­gisch inzicht bij de ver­taler.

 

Biss­chop­pen

Ver­vol­gens las ik de toelicht­ing van de Ned­er­landse biss­chop­pen bij de bek­end­mak­ing van de nieuwe tekst. Na een uit­leg over de “ges­trande pogin­gen in de jaren na het Tweede Vat­i­caanse Con­cilie om tot één ver­tal­ing te komen” en de door Rome en in ons taal­ge­bied lev­ende “wenselijkheid … van één geza­men­lijke Ned­er­landse tekst”, het werk van de  gemengde Nederlands-Vlaamse com­missie, de twee exegeten, een uit elk land en het uitein­delijk ‘unaniem aan­vaarde’ ‘nieuwe’ Onze Vader in het Ned­er­lands, geven de biss­chop­pen een gede­tailleerde opsom­ming en motiver­ing van de keuzes die gemaakt zijn. Spe­ciale aan­dacht kri­jgt “een wijzig­ing … in beide ver­talin­gen, nl. met betrekking tot de ver­tal­ing van de bede “et ne nos ind­u­cas in ten­ta­tionem”, in zowel het Ned­er­lands als het Vlaams ver­taald met: “en leid ons niet in beko­r­ing”. In het Latijn staat er “ten­ta­tio” maar men wijst erop dat in de Griekse grondtekst hier “πειρασμος” (peiras­mos) gebruikt wordt dat het meest ‘con­cor­dant’ ver­taald wordt door ‘beproev­ing’ en niet door ‘beko­r­ing’. “Het woord (peiras­mos) komt in het Nieuwe Tes­ta­ment 21 maal voor in 20 verzen; in de Willi­brord­ver­tal­ing 1978 wordt de ver­tal­ing ‘beko­r­ing’ uit­slui­tend gebruikt in twee samen­hangende sit­u­aties van gebed, nl. in het Onze Vader (Mt 6, 13; Lc 11, 4) en bij de dialoog in Get­se­mani: “bidt dat ge niet op de beko­r­ing ingaat” (Mt 26, 41; Mc 14, 38; Lc 22, 40.46)”, aldus het toelich­t­end schri­jven. Boven­dien was men het er over eens dat het woord ‘beko­r­ing‘ ook posi­tief geïn­ter­pre­teerd kan wor­den “als ‘aantrekking’, en samen­hangt met ‘bekoor­lijk’, iets waar Men­nen het overi­gens niet mee eens is: ‘heer’ zou dan ook met ‘heer­lijk’ en ‘lekker’ geas­so­cieerd wor­den. “Het gaat dus om de con­text waarin het woord gebruikt wordt.”

Jacobus

De Ned­er­landse en Vlaamse biss­chop­pen wer­pen echter ook op dat in de huidige ver­tal­ing van het Onze Vader “God aange­spro­ken wordt als degene die in beko­r­ing zou lei­den”. Dit lijkt niet goed samen te gaan met het­geen de apos­tel Jacobus schri­jft in zijn brief, 1e hoofd­stuk verzen 1314: “Nie­mand mag zeggen, als hij beko­ord wordt: Ik word door Gods toe­doen beko­ord. God brengt nie­mand in ver­zoek­ing, zo min als Hijzelf door het kwade kan wor­den beko­ord. Wordt iemand beko­ord, dan is het altijd door het trekken en lokken van zijn eigen begeerte”. Men beschouwt de ver­tal­ing ‘beproev­ing’ daarom “als de meer cor­recte ver­tal­ing en deze sluit ook meer aan bij oec­u­menis­che pogin­gen voor een gemeen­schap­pelijk Onze Vader.” Men­nen ziet dat anders en ver­denkt de biss­chop­pen er blijk­baar van “prob­le­men hebben met het feit dat God ons in beko­r­ing zou kun­nen lei­den.” Hij gri­jpt in zijn boekenkast naar het com­men­taar van het Regens­burger Neues Tes­ta­ment, dat meld­ing maakt van “de in het Joden­dom gebruike­lijke gedachte dat iedere beko­r­ing uit­gaat van God. God zelf is het, die de mens, en wel de gerechte, in beko­r­ing brengt om hem op de proef te stellen.” Een beproev­ing, con­cludeert Men­nen, is lang niet altijd een beko­r­ing maar een beko­r­ing is wel altijd een beproev­ing. Hij zegt overi­gens niets over de ver­tal­ing van het Griekse ‘peiras­mos’, dat door Hierony­mus in in het Latijn in ‘ten­ta­tio’ is ver­taald. Is daarmee de beteke­nis ook veran­derd van beproev­ing in beko­r­ing. 

Oud debat

Wat verder zoeken leert mij dat we hier te maken hebben met een oud debat in de Kerk, waar­van wellicht de con­clusie mag luiden: God zet ons niet aan tot zonde en leidt ons in die zin niet ‘in beko­r­ing‘ maar staat de beko­r­ing wel toe en daaruit bestaat de beproev­ing. Dat is een sub­tiel ver­schil. Beide ver­talin­gen lijken daar­door verdedig­baar te zijn, op voor­waarde dat men de beteke­nis van ‘beko­r­ing’ en ‘beproev­ing‘ niet te eng neemt: indien God ons in beko­r­ing leidt wil dat niet zeggen dat Hij ons tot zonde aanzet, maar toe­laat dat wij door de duivel beko­ord wor­den, zoals Hij toeliet dat de duivel Job beko­orde tot het in opstand komen tegen God en zoals de Vader toeliet dat de duivel Jezus in de woestijn beko­orde. God staat toe om Hem mov­erende rede­nen, het ‘beko­ren‘ (in de enge zin van het woord) tot het kwaad komt van de Boze. Het Lati­jnse ‘ten­ta­tio’, dat ook in het Engels en Frans wordt aange­houden, kan blijk­baar dus terecht als ‘beproev­ing‘ wor­den geïn­ter­pre­teerd. We bid­den God in feite om ons niet in een sit­u­atie te bren­gen waarin we beko­ord zouden kun­nen wor­den door de boze, een legi­t­ieme vraag, lijkt me. Daaropvol­gend vra­gen we Hem ons hele­maal van ‘de Boze’, het kwaad in per­soon, te ver­lossen. Zo te zien is er dus geen sprake van een ver­keerde the­olo­gie bij mensen, waaron­der onze biss­chop­pen, die voor het woord ‘beproev­ing’. 

2016

Inmid­dels hebben zowel de Ned­er­landse als de Vlaamse biss­chop­pen als ook het Vat­i­caan de nieuwe ver­tal­ing goedgekeurd. “De gemeen­schap­pelijke ver­sie van het Onze Vader al in voege tre­den vanaf het begin van de advent van 2016 (27 novem­ber 2016), meldt Mgr. De Kesel, de Vlaamse bisschop-referent voor de liturgie en biss­chop van Brugge. We hebben dus nog even tijd om er aan te wen­nen. Het ziet er vooral­snog niet naar uit dat de biss­chop­pen in de tussen­tijd nog op hun besluit zullen terugkomen, zoals Men­nen hoopt. Ik hoop dat hij er uitein­delijk mee zal kun­nen leven en dat dit Onze Vader voor hem een niet al te grote ‘beproev­ing’ wordt en nog min­der dat het hem ‘in beko­r­ing’ zou lei­den.    

De tekst

De tekst van het Onze Vader, zowel voor Vlaan­deren als Ned­er­land, zal er als volgt uitzien:

Onze Vader, die in de hemel zijt, 

uw naam worde geheiligd, 

uw rijk kome, 

uw wil geschiede 

op aarde zoals in de hemel.

Geef ons heden ons dagelijks brood

en vergeef ons onze schulden, 

zoals ook wij vergeven aan onze schuldenaren 

en breng ons niet in beproev­ing 

maar ver­los ons van het kwade.

===

Dagelijks nieuws

 

Voor dagelijks nieuws van Rorate: ga naar onze Twit­ter- of Facebook-pagina (voor Twit­ter is aan­meld­ing niet nodig: u kunt de pag­ina ook bek­ijken zon­der een Twitter-account te hebben).  

 
 

 

Rorate Zoeken  

Rorate Nieuws­brief


Ont­vang HTML?