Dagelijks nieuws van Rorate op Face­book en Twit­ter

Voor het dagelijkse nieuws vanuit katholiek per­spec­tief gaat u vanaf nu naar de Facebook-pagina of Twitter-account van Rorate. Daar delen we de meest inter­es­sante nieuwt­jes van diverse Ned­er­landse, Vlaamse nieuws­bron­nen. Van de berichten die nog op deze site ver­schi­j­nen kri­jgt u — indien u geabon­neerd bent — weke­lijks een elek­tro­n­is­che nieuws­brief, in de nacht van zater­dag op zondag. Bin­nen afzien­bare tijd zal deze pag­ina volledig wor­den herzien. 

Satire, persvri­jheid en bar­baarse moord­par­ti­jen in Frankrijk

Frankrijk heeft het geweten, de afgelopen week, en mét Frankrijk heel Europa en het gehele westen: met moslim­fun­da­men­tal­is­ten valt niet te spot­ten. Enkele getrainde stri­jders hebben Par­ijs en omgev­ing ‘in gijzel­ing genomen’ na eerst vri­jwel de gehele redac­tie van het satirische week­blad ‘Char­lie Hebdo’ te hebben uit­ge­mo­ord, om wraak te nemen op hun spot­prenten over de pro­feet Mohammed en de Islam. Geschokt rea­geren poli­tieke en religieuze lei­ders uit Frankrijk en de gehele wereld. Maar er klinken ook gelu­iden van instem­ming vanuit de radicaal-islamitische hoek. Het vrije westen schaart zich achter het satirische week­blad: iedereen noemt zich nu opeens ‘Char­lie’. U ook?  

Bar­baars

Natu­urlijk is het een vol­strekt bar­baarse daad: het afs­lachten van een redac­tie, bijeen in ver­gader­ing, van mensen die met hun teken­pot­lood — en niet met kalasjnikovs — religieuze en poli­tieke lei­ders, iedereen die ‘macht’ heeft, op de kor­rel nemen. Het vormt een grote aan­val op de vri­jheid van mening­suit­ing en van pers, die onze open west­erse cul­tuur ken­merkt en er zelfs een onmis­baar ele­ment van vormt om een democ­ra­tisch sys­teem te kun­nen laten func­tioneren. Media hebben het recht én de plicht, zaken aan de orde te stellen, die in het maatschap­pelijk ver­keer of in de poli­tiek wellicht onder­be­licht dreigen te raken. ‘God ver­hoede’ dat we ooit in een cul­tuur zouden belanden waar dat niet maar zou mogen. 

Cor­rup­tio optimi pes­sima

Voor gelovige chris­te­nen, joden én moslims is wellicht nog wel het droe­vig­ste dat deze brute vorm van geweld gepleegd wordt in naam van een religie, ‘in naam van God’. Daarmee wordt het beste wat de mens kan overkomen, zijn band met God, mis­bruikt voor het slecht­ste: een bar­baarse slacht­par­tij. ‘Cor­rup­tio optimi pes­sima’, zo liet de aarts­biss­chop van Mechelen-Brussel, Mgr. Léonard, opteke­nen in de Vlaamse media: ‘De cor­rup­tie van het allerbeste is het aller­slecht­ste’. Ongelovi­gen, agnos­ten en atheïsten, wor­den beves­tigd in het idee dat er veelvuldig onder hen leeft, als zou religie een hoof­doorzaak van oor­log en geweld in de wereld zijn, reden voor hen om elke vorm van reli­giositeit af te wijzen en ‘God’ naar het rijk der fabe­len te ver­ban­nen. Of God daarmee ophoudt te bestaan of goed te zijn wagen wij natu­urijk te betwi­jfe­len, maar deze aanslag is niet alleen een aanslag op de persvri­jheid maar indi­rect ook op elke vorm van reli­giositeit. Hoe gaan wij als gelovi­gen die opgelopen schade weer her­stellen? Door hei­ligheid tegen­over bar­barij te plaat­sen en veel geduld te hebben met onze samen­lev­ing, zo luidt mijn voors­tel.  

Leergezag

Een prob­leem dat zich voor­doet met de Islam, anders dan met het katholieke chris­ten­dom, zou ik er nog aan toe willen voe­gen is dat we er niet goed achter komen wie of wat nu de ware Islam is. Moslim­lei­ders in Europa nemen gelukkig afs­tand van de daden van deze rad­i­calen, maar met welk gezag spreken zij  en wie moeten wij nu geloven zolang er ook groepen als Islami­tis­che Staat en Al Qaida actief zijn? De Islam kent — net als het protes­tantisme — geen ‘leergezag’ waar we na kun­nen gaan welke nu de juiste inter­pre­tatie van ‘het heilige boek’ is en hoe die bepaalde gods­di­enst antwo­or­den for­muleert op nieuwe prob­le­men, die zich nog niet voord­e­den toen dat heilige boek tot stand kwam. We moeten het dus doen met een veel­heid aan opvat­tin­gen. Ook voor moslim-gelovigen, die ik in begin­sel als mijn broed­ers in het Abra­hami­tis­che geloof erken, moet dit een lastige zaak zijn: welk imam moet ik nu geloven, welke aya­tol­lah ver­di­ent het na te vol­gen? Niet dat de katholieke chris­ten­heid zon­der gebreken is, maar we hebben ten­min­ste een ref­er­en­tiepunt, waar ‘vriend en vijand’ kan nagaan waar we voor staan en waar men ons aan mag houden. Of de Islam dus een ‘vre­delievende gods­di­enst’ is wordt behalve door dergelijke gruwelijke aansla­gen ook door het ont­breken van een duidelijke religieuze lei­draad én helaas door de geschied­schri­jv­ing niet beves­tigd. Voor zover ik kan nagaan heeft die gods­di­enst vele malen meer dan het chris­tendm of joden­dom met geweld haar weg door de tijd gebaand, helaas. Het Vat­i­caan tra­cht bij gebrek aan een Islami­tisch leergezag zich dan ook met zoveel mogelijk islami­tis­che lei­ders in verbind­ing te stellen, om de dialoog met deze grote wereld­gods­di­enst zo gun­stig mogelijk te doen ver­lopen en dergelijke extreme gebeurtenis­sen hopelijk te kun­nen voorkomen.  

Satire

Onder­tussen reageert de west­erse samen­lev­ing op de gebeurtenis­sen in en rond Par­ijs door een mas­sale en terechte ste­un­be­tuig­ing aan de omgekomen jour­nal­is­ten en car­toon­is­ten, hun fam­i­lies en de gehele wereld van de vrije media. En wij scharen ons bij die ste­un­be­tuig­ing. Maar niet volledig kri­tiek­loos. Ik respecteer ‘Char­lie Hebdo’ als uit­ing van het vrije woord en beeld, maar mijzelf vereen­zelvi­gen met ‘Char­lie’, dat gaat mij net te ver. De vraag die de gebeurtenis­sen in Frankrijk oproepen, net zoals dat tien jaar gele­den bij de moord op Theo van Gogh in Ams­ter­dam, luidt: wat vin­den wij nog ‘leuk’ als het om satire gaat. Humor als ‘wapen’ in de strijd om bepaalde opvat­tin­gen in het pub­lieke debat lijkt ons niet alleen ‘aardig’ maar zelfs welkom en noodza­ke­lijk! Met humor, in gespro­ken, geschreven, getek­ende of gefilmde vorm, kan je gedachten com­mu­niceren en stand­pun­ten over­bren­gen, die op een serieuze maar vaak gort­droge manier nooit de aan­dacht zouden kri­j­gen die ze ver­di­enen. De vraag is alleen in hoev­erre dat ten koste van mensen of bevolk­ings­groepen mag gaan en in hoev­erre we daar­bij reken­ing zouden moeten houden me hun gevoe­lighe­den. Het is duidelijk dat de satire in het alge­meen en die van Char­lie Hebdo in het bij­zon­der, vaak tot het uiter­ste wenst te gaan om mensen, politici, religieuze fig­uren, Mohammed, Jezus Chris­tus of wie dan ook op een vol­strekt respect­loze wijze belache­lijk te maken, waar­bij de waarheid nog wel eens met voeten getre­den wordt. Ook in bijvoor­beeld de wereld van de con­fer­enciers en cabaretiers hebben hebben we de afgelopen decen­nia een enorme toe­name gezien van grap­pen waar­bij voluit op de per­soon of op de gevoe­lighe­den van groepen in de samen­lev­ing wordt ingezet, met een vaak weinig of niets ontziende scherpte en bij­passende grove taal. De vraag is of we daar als cul­tuur zo trots op moeten zijn. Alleen al uit oog­punt van ‘beschav­ing’ zou je je kun­nen indenken dat in een verdere toekomst met minacht­ing op onze tijd neergekeken zal wor­den, voor zover dat nu al niet gebeurt vanuit een andere dan de gesec­u­lariseerde west­erse wereld, waar menige norm en waarde het tegen de ‘vri­jheid van mening­suit­ing’ moet afleggen. Hoe dan ook: Char­lie Hebdo is — hoe zeer ik ook afwijs en betreur wat hen is aangedaan — een typ­isch voor­beeld van een blad dat zon­der enig respect voor per­so­nen en hun gevoe­lens om het even wat de wereld in meent te mogen slin­geren, vanuit een wereld­beeld dat zelf niet veel meer lijkt te houden dan het willen breken van elke vorm van ‘macht’. Of de samen­lev­ing met een dergelijke jour­nal­istieke for­mule werke­lijk gedi­end is, waag ik te betwi­jfe­len, zon­der — ik her­aal et nog maar eens — ook maar de ger­ing­ste sym­pa­thie op te kun­nen en willen bren­gen voor mensen die spot­prenten met een regen aan kogels beant­wo­or­den. Ik ben dus niet ‘Char­lie’, omdat ik denk dat jour­nal­istiek net als elke andere maatschap­pelijke activiteit met een min­i­mum aan respect voor mensen en groepen in de samen­lev­ing én hun diep­ste over­tuigin­gen zou moeten beoe­fe­nen, ook als je het hele­maal niet met die mensen en groepen eens bent. 

Naïef

Tegelijk ver­baas ik mij wat over de naïviteit die uit het gebeurde spreekt. Iedereen weet dat de meer ‘ortho­doxe’ inter­pre­tatie van de Islam de doo­d­straf zet op het afbeelden van Mohammed en al hele­maal op de beledig­ing van zijn per­soon. Het idee dat de redac­tie van Char­lie Hebdo aan een dergelijke aanslag zou kun­nen ontkomen door poli­tiebescherming komt mij als nogal naïef over, zeker indien het provo­ceren van de moslimge­meen­schap met dergelijke afbeeldin­gen ondanks ern­stige dreigin­gen gewoon door­gaat. Hoe afkeurenswaardig de moord­par­tij op de redac­tiele­den ook is — ik kan dat niet genoeg benadrukken — een dergelijke gebeurte­nis was natu­urlijk te verwachten. Moeten we daarom uit angst voor aansla­gen onszelf cen­sur­eren? Nee, zelf­cen­suur — voor zover we ons die moeten opleggen en ik denk dat dat soms moet — moet op diepere motieven berusten: de wens om met onze humor, onze ‘spot­prenten’ nie­mand te kwet­sen of te beledi­gen. Er bestaan ook andere manieren om de Islam ter sprake te bren­gen en ik zie niet waarop dat persé op een voor moslims beledi­gende manier zou moeten. Maar ook de hoof­dredac­teur van een dag­blad, die ver­ant­wo­ordelijkheid draagt voor meerdere redac­teuren en hun gezin­nen, draagt een bepaalde ver­ant­wo­ordelijkheid en mag zijn mensen en zichzelf niet node­loos aan gevaren bloot stellen. We hebben hier te maken met een doorge­dreven ver­ab­solu­ter­ing van de persvri­jheid in onze samen­lev­ing, waar respect en eerlijkheid het moeten afleggen tegen het zo nodig willen kun­nen maken van om het even welk state­ment. Dat draagt onn­odig bij aan span­nin­gen in de samen­lev­ing en daar zijn we deze week op een gruwelijke manier mee gecon­fron­teerd. Tegelijk sluit ik me aan bij de woor­den van de aarts­biss­chop van Par­ijs, Mgr. Vingt-Trois: “Een car­toon, hoe smakeloos ook, kan niet op gelijk niveau geplaatst wor­den met moord.” En “Persvri­jheid, wat het ook kost, is een teken van een vol­wassen samen­lev­ing.” 

Vin­cent Kemme

Post­scrip­tum

Ter­wijl wij ons druk maken over een bar­baarse aanslag op een satirische redac­tie in een hoofd­stad van Europa, wor­den door even bar­baarse moslim­fun­da­men­tal­is­ten in het Afrikaanse land Nige­ria onschuldige burg­ers bij duizen­den afges­lacht, zon­der dat daar­voor miljoe­nen mensen de straat op gaan. Zijn een doz­ijn Europese car­toon­is­ten meer waar dan twee­duizend Afrikaanse burg­ers? Is Nige­ria ‘te ver van ons bed’ of poli­tiek en economisch te weinig inter­es­sant? Waarom mil­i­tairen inzetten om onze vei­ligheid te ver­groten en niet naar Nige­ria, Irak en Syrië sturen om Boko Haram en IS af te stop­pen? Mag het moor­den daar verder bij ons van­daan gewoon door­gaan?     

 
 

 

Rorate Zoeken  

Rorate Nieuws­brief


Ont­vang HTML?