Dagelijks nieuws van Rorate op Facebook en Twitter

Voor het dagelijkse nieuws vanuit katholiek perspectief gaat u vanaf nu naar de Facebook-pagina of Twitter-account van Rorate. Daar delen we de meest interessante nieuwtjes van diverse Nederlandse, Vlaamse nieuwsbronnen. Van de berichten die nog op deze site verschijnen krijgt u - indien u geabonneerd bent - wekelijks een elektronische nieuwsbrief, in de nacht van zaterdag op zondag. Binnen afzienbare tijd zal deze pagina volledig worden herzien. 

Satire, persvrijheid en barbaarse moordpartijen in Frankrijk

Frankrijk heeft het geweten, de afgelopen week, en mét Frankrijk heel Europa en het gehele westen: met moslimfundamentalisten valt niet te spotten. Enkele getrainde strijders hebben Parijs en omgeving ‘in gijzeling genomen’ na eerst vrijwel de gehele redactie van het satirische weekblad ‘Charlie Hebdo’ te hebben uitgemoord, om wraak te nemen op hun spotprenten over de profeet Mohammed en de Islam. Geschokt reageren politieke en religieuze leiders uit Frankrijk en de gehele wereld. Maar er klinken ook geluiden van instemming vanuit de radicaal-islamitische hoek. Het vrije westen schaart zich achter het satirische weekblad: iedereen noemt zich nu opeens ‘Charlie’. U ook?  

Barbaars

Natuurlijk is het een volstrekt barbaarse daad: het afslachten van een redactie, bijeen in vergadering, van mensen die met hun tekenpotlood - en niet met kalasjnikovs - religieuze en politieke leiders, iedereen die ‘macht’ heeft, op de korrel nemen. Het vormt een grote aanval op de vrijheid van meningsuiting en van pers, die onze open westerse cultuur kenmerkt en er zelfs een onmisbaar element van vormt om een democratisch systeem te kunnen laten functioneren. Media hebben het recht én de plicht, zaken aan de orde te stellen, die in het maatschappelijk verkeer of in de politiek wellicht onderbelicht dreigen te raken. ‘God verhoede’ dat we ooit in een cultuur zouden belanden waar dat niet maar zou mogen. 

Corruptio optimi pessima

Voor gelovige christenen, joden én moslims is wellicht nog wel het droevigste dat deze brute vorm van geweld gepleegd wordt in naam van een religie, ‘in naam van God’. Daarmee wordt het beste wat de mens kan overkomen, zijn band met God, misbruikt voor het slechtste: een barbaarse slachtpartij. ‘Corruptio optimi pessima’, zo liet de aartsbisschop van Mechelen-Brussel, Mgr. Léonard, optekenen in de Vlaamse media: ‘De corruptie van het allerbeste is het allerslechtste’. Ongelovigen, agnosten en atheïsten, worden bevestigd in het idee dat er veelvuldig onder hen leeft, als zou religie een hoofdoorzaak van oorlog en geweld in de wereld zijn, reden voor hen om elke vorm van religiositeit af te wijzen en ‘God’ naar het rijk der fabelen te verbannen. Of God daarmee ophoudt te bestaan of goed te zijn wagen wij natuurijk te betwijfelen, maar deze aanslag is niet alleen een aanslag op de persvrijheid maar indirect ook op elke vorm van religiositeit. Hoe gaan wij als gelovigen die opgelopen schade weer herstellen? Door heiligheid tegenover barbarij te plaatsen en veel geduld te hebben met onze samenleving, zo luidt mijn voorstel.  

Leergezag

Een probleem dat zich voordoet met de Islam, anders dan met het katholieke christendom, zou ik er nog aan toe willen voegen is dat we er niet goed achter komen wie of wat nu de ware Islam is. Moslimleiders in Europa nemen gelukkig afstand van de daden van deze radicalen, maar met welk gezag spreken zij  en wie moeten wij nu geloven zolang er ook groepen als Islamitische Staat en Al Qaida actief zijn? De Islam kent - net als het protestantisme - geen ‘leergezag’ waar we na kunnen gaan welke nu de juiste interpretatie van ‘het heilige boek’ is en hoe die bepaalde godsdienst antwoorden formuleert op nieuwe problemen, die zich nog niet voordeden toen dat heilige boek tot stand kwam. We moeten het dus doen met een veelheid aan opvattingen. Ook voor moslim-gelovigen, die ik in beginsel als mijn broeders in het Abrahamitische geloof erken, moet dit een lastige zaak zijn: welk imam moet ik nu geloven, welke ayatollah verdient het na te volgen? Niet dat de katholieke christenheid zonder gebreken is, maar we hebben tenminste een referentiepunt, waar ‘vriend en vijand’ kan nagaan waar we voor staan en waar men ons aan mag houden. Of de Islam dus een ‘vredelievende godsdienst’ is wordt behalve door dergelijke gruwelijke aanslagen ook door het ontbreken van een duidelijke religieuze leidraad én helaas door de geschiedschrijving niet bevestigd. Voor zover ik kan nagaan heeft die godsdienst vele malen meer dan het christendm of jodendom met geweld haar weg door de tijd gebaand, helaas. Het Vaticaan tracht bij gebrek aan een Islamitisch leergezag zich dan ook met zoveel mogelijk islamitische leiders in verbinding te stellen, om de dialoog met deze grote wereldgodsdienst zo gunstig mogelijk te doen verlopen en dergelijke extreme gebeurtenissen hopelijk te kunnen voorkomen.  

Satire

Ondertussen reageert de westerse samenleving op de gebeurtenissen in en rond Parijs door een massale en terechte steunbetuiging aan de omgekomen journalisten en cartoonisten, hun families en de gehele wereld van de vrije media. En wij scharen ons bij die steunbetuiging. Maar niet volledig kritiekloos. Ik respecteer ‘Charlie Hebdo’ als uiting van het vrije woord en beeld, maar mijzelf vereenzelvigen met ‘Charlie’, dat gaat mij net te ver. De vraag die de gebeurtenissen in Frankrijk oproepen, net zoals dat tien jaar geleden bij de moord op Theo van Gogh in Amsterdam, luidt: wat vinden wij nog ‘leuk’ als het om satire gaat. Humor als ‘wapen’ in de strijd om bepaalde opvattingen in het publieke debat lijkt ons niet alleen ‘aardig’ maar zelfs welkom en noodzakelijk! Met humor, in gesproken, geschreven, getekende of gefilmde vorm, kan je gedachten communiceren en standpunten overbrengen, die op een serieuze maar vaak gortdroge manier nooit de aandacht zouden krijgen die ze verdienen. De vraag is alleen in hoeverre dat ten koste van mensen of bevolkingsgroepen mag gaan en in hoeverre we daarbij rekening zouden moeten houden me hun gevoeligheden. Het is duidelijk dat de satire in het algemeen en die van Charlie Hebdo in het bijzonder, vaak tot het uiterste wenst te gaan om mensen, politici, religieuze figuren, Mohammed, Jezus Christus of wie dan ook op een volstrekt respectloze wijze belachelijk te maken, waarbij de waarheid nog wel eens met voeten getreden wordt. Ook in bijvoorbeeld de wereld van de conferenciers en cabaretiers hebben hebben we de afgelopen decennia een enorme toename gezien van grappen waarbij voluit op de persoon of op de gevoeligheden van groepen in de samenleving wordt ingezet, met een vaak weinig of niets ontziende scherpte en bijpassende grove taal. De vraag is of we daar als cultuur zo trots op moeten zijn. Alleen al uit oogpunt van ‘beschaving’ zou je je kunnen indenken dat in een verdere toekomst met minachting op onze tijd neergekeken zal worden, voor zover dat nu al niet gebeurt vanuit een andere dan de geseculariseerde westerse wereld, waar menige norm en waarde het tegen de ‘vrijheid van meningsuiting' moet afleggen. Hoe dan ook: Charlie Hebdo is - hoe zeer ik ook afwijs en betreur wat hen is aangedaan - een typisch voorbeeld van een blad dat zonder enig respect voor personen en hun gevoelens om het even wat de wereld in meent te mogen slingeren, vanuit een wereldbeeld dat zelf niet veel meer lijkt te houden dan het willen breken van elke vorm van ‘macht’. Of de samenleving met een dergelijke journalistieke formule werkelijk gediend is, waag ik te betwijfelen, zonder - ik heraal et nog maar eens - ook maar de geringste sympathie op te kunnen en willen brengen voor mensen die spotprenten met een regen aan kogels beantwoorden. Ik ben dus niet ‘Charlie’, omdat ik denk dat journalistiek net als elke andere maatschappelijke activiteit met een minimum aan respect voor mensen en groepen in de samenleving én hun diepste overtuigingen zou moeten beoefenen, ook als je het helemaal niet met die mensen en groepen eens bent. 

Naïef

Tegelijk verbaas ik mij wat over de naïviteit die uit het gebeurde spreekt. Iedereen weet dat de meer ‘orthodoxe’ interpretatie van de Islam de doodstraf zet op het afbeelden van Mohammed en al helemaal op de belediging van zijn persoon. Het idee dat de redactie van Charlie Hebdo aan een dergelijke aanslag zou kunnen ontkomen door politiebescherming komt mij als nogal naïef over, zeker indien het provoceren van de moslimgemeenschap met dergelijke afbeeldingen ondanks ernstige dreigingen gewoon doorgaat. Hoe afkeurenswaardig de moordpartij op de redactieleden ook is - ik kan dat niet genoeg benadrukken - een dergelijke gebeurtenis was natuurlijk te verwachten. Moeten we daarom uit angst voor aanslagen onszelf censureren? Nee, zelfcensuur - voor zover we ons die moeten opleggen en ik denk dat dat soms moet - moet op diepere motieven berusten: de wens om met onze humor, onze ‘spotprenten’ niemand te kwetsen of te beledigen. Er bestaan ook andere manieren om de Islam ter sprake te brengen en ik zie niet waarop dat persé op een voor moslims beledigende manier zou moeten. Maar ook de hoofdredacteur van een dagblad, die verantwoordelijkheid draagt voor meerdere redacteuren en hun gezinnen, draagt een bepaalde verantwoordelijkheid en mag zijn mensen en zichzelf niet nodeloos aan gevaren bloot stellen. We hebben hier te maken met een doorgedreven verabsolutering van de persvrijheid in onze samenleving, waar respect en eerlijkheid het moeten afleggen tegen het zo nodig willen kunnen maken van om het even welk statement. Dat draagt onnodig bij aan spanningen in de samenleving en daar zijn we deze week op een gruwelijke manier mee geconfronteerd. Tegelijk sluit ik me aan bij de woorden van de aartsbisschop van Parijs, Mgr. Vingt-Trois: “Een cartoon, hoe smakeloos ook, kan niet op gelijk niveau geplaatst worden met moord." En “Persvrijheid, wat het ook kost, is een teken van een volwassen samenleving.” 

Vincent Kemme

Postscriptum

Terwijl wij ons druk maken over een barbaarse aanslag op een satirische redactie in een hoofdstad van Europa, worden door even barbaarse moslimfundamentalisten in het Afrikaanse land Nigeria onschuldige burgers bij duizenden afgeslacht, zonder dat daarvoor miljoenen mensen de straat op gaan. Zijn een dozijn Europese cartoonisten meer waar dan tweeduizend Afrikaanse burgers? Is Nigeria 'te ver van ons bed' of politiek en economisch te weinig interessant? Waarom militairen inzetten om onze veiligheid te vergroten en niet naar Nigeria, Irak en Syrië sturen om Boko Haram en IS af te stoppen? Mag het moorden daar verder bij ons vandaan gewoon doorgaan?     

 
 

 

Rorate Zoeken