Dagelijks nieuws van Rorate op Facebook en Twitter

Voor het dagelijkse nieuws vanuit katholiek perspectief gaat u vanaf nu naar de Facebook-pagina of Twitter-account van Rorate. Daar delen we de meest interessante nieuwtjes van diverse Nederlandse, Vlaamse nieuwsbronnen. Van de berichten die nog op deze site verschijnen krijgt u - indien u geabonneerd bent - wekelijks een elektronische nieuwsbrief, in de nacht van zaterdag op zondag. Binnen afzienbare tijd zal deze pagina volledig worden herzien. 

Nederlandse politici en hun uitspraken over godsdienst

De afgelopen week zijn we weer eens getuige geweest van een opstootje in de Tweede Kamer tussen - deze keer - Diederik Samson (PvdA) en Geert Wilders (PVV), naar aanleiding van de gebeurtenissen in Parijs, de aanslag op Charlie Hebdo. De sociaal-democratische voorman, die het net als zijn collega’s van andere partijen maar wat lastig heeft met het ‘bestrijden‘ van het fenomeen Wilders in het Nederlandse parlement, ging mogelijk wat over de schreef, deze keer, toen hij Geert ervan beschuldigde ‘hetzelfde te doen‘ als de terroristen in Parijs. Nu heb ik Wilders nog niet met kalasjnikovs rond zien gaan, dus dat leek me er een beetje ‘over’. Samson bedoelde het natuurlijk ook niet zo letterlijk, het ging hem om het angst zaaien, het tegenover elkaar zetten van bevolkingsgroepen, waar hij de PVV-leider van beschuldigt. En het is waar: de hoogblonde partijleider houdt er van om de samenleving en de politiek de stuipen op het lijf te jagen voor de Islam, waar andere politici menen te weten dat het een ‘godsdienst van de vrede’ is. 

Wijsheid

Wat ik mij afvraag als ik politici zich hoor uitspreken over godsdiensten, is waar zij de wijsheid vandaan halen om zich over de ware aard van een godsdienst uit te laten. Hebben zij een specifieke competentie op dit terrein? Hebben zij die godsdiensten op een grondige en objectieve manier bestudeerd? Of gaan ze af op wat ‘men’ zoal over deze religies roept in de samenleving, op karikaturen en electoraal interessante vooroordelen? Wilders wist in zijn aanvaring met Samson te melden dat niet alle moslims terroristen zin, maar dat alle terroristen die wij vandaag kennen wel moslims zijn. Natuurlijk heeft hij hier wel een punt: het terrorisme dat vandaag bedreven wordt, komt helaas vrijwel geheel uit de Islamitische wereld voort en wordt door de terroristen ook gelegitimeerd vanuit deze godsdienst. Volgens hen zou deze godsdienst het recht zou hebben zich met geweld een weg te banen in de wereld van de ‘ongelovigen’. En dat is een interpretatie van de Islam die niet geheel ongegrond is als je kijkt wat de Koran er over zegt, naar wie Mohammed was (behalve een religieuze leider vooral ook een krijgsheer) en de geschiedenis van de verspreiding van de Islam vanaf de zevende eeuw. De veroveringsoorlogen hadden tweederde van het christendom van de kaart geveegd en te weinig ‘westerlingen’ van vandaag beseffen dat de fameuze ‘kruistochten’ een eerder defensief antwoord waren van de christelijke wereld op deze veroveringen. Zonder kruistochten zouden wij hier in de Lage Landen nu zo goed als zeker ook in een Islamitische cultuur leven zoals het Midden-Oosten en Noord-Afrika. 

Ware aard

Het probleem met Wilders is echter dan dat hij in zijn strijd tegen de Islam riskeert de mensenrechten in te perken door de vrijheid van godsdienst aan te tasten. Een religie in de politieke arena aanpakken is je op een terrein begeven waar je je niet op zou moéten willen begeven, wil je niet aan een basisrecht van de burger te komen: de vrijheid van godsdienst. Van de andere kant is er de naïviteit van het politieke establishment, waar ik Samson en de andere partijleiders maar even onder reken (en Wilders als ‘buitenbeentje’ even niet) die menen te weten dat de Islam een godsdienst van de vrede is en - mogelijk vooral om electorale redenen - geen enkel verschil zien tussen Islam, Christendom en Jodendom. Waar men de wijsheid vandaan heeft de Islam als een ‘godsdienst van de vrede’ te typeren blijft vooralsnog onduidelijk. Men riskeert een houding die bij onoplettendheid het eigen democratisch bestel wel eens de kop zou kunnen kosten. Wat je zou hopen, is dat er politici zouden opstaan die een genuanceerder en juister beeld hadden over de relatie tussen godsdienst en politiek, het ‘eeuwige’ en het ‘tijdelijke’. Daarvoor zouden zij de ware aard van een religie beter moeten kennen, zodat ze vertrekken vanuit een visie die recht doet aan wat deze of gene godsdienst nu wérklijk inhoudt en hoe die godsdienst zich tot het landsbestuur en de politiek zou willen verhouden. Maar daarvoor zouden die politici een betere godsdienstwetenschappelijk kennis moeten hebben, die op objectieve kennis over die godsdienst gebaseerd is en niet op populaire beeldvorming. 

Sociale leer

Zonder voor een specialist op dit terrein door te willen gaan, meen ik dat een eerlijke vergelijking tussen de godsdiensten zou opleveren dat de katholieke godsdienst het met vlag en wimpel wint van andere godsdiensten, als het gaat om een visie op het welzijn van mensen en groepen van mensen in de samenleving, het bestuur en het bevorderen van de vrede. Ik ken namelijk geen godsdienst die een zo uitgewerkte visie op dit vraagstuk heeft als de Katholieke Kerk. Die visie is de vrucht van een eeuwenlange geschiedenis, tijdens welke het katholieke christendom op basis van Christus’ eigen woord en voorbeeld, met vallen en opstaan, een ‘sociale leer’ heeft ontwikkeld die de eigen verantwoordelijkheid van de religie enerzijds en de politiek anderzijds respecteert, het individuele en algemene belang in evenwicht houdt, gebaseerd is op gerechtigheid en solidariteit én een gebalanceerde visie heeft op de rol die geweld eventueel in dat alles mag spelen. Niet dat in andere godsdiensten of kerken daar geen goede gedachten over zouden bestaan, maar in het protestantisme, het jodendom én de islam kom je toch nog wel eens, bij de een meer dan bij de ander, ‘theocratische’ trekken tegen, die de eigen verantwoordelijkheid van het bestuur van ‘het tijdelijke’ niet respecteert, om nog maar te zwijgen over de plaats van geweld in de praktische beleving van de Islam. En binnen de seculiere ‘religie’ van het agnosticisme en het praktisch of zelfs ideologisch atheïsme duiken niet zelden ronduit dictatoriale tendensen op, waar burgers geacht worden bepaalde zaken voor waar en goed te houden, niet omdat ze dat objectief gezien ook zijn, maar omdat een democratische meerderheid dat nu eenmaal vindt. Te denken valt aan de herdefiniëring van het huwelijk in onze tijd. Waarom zou je in je keuze voor een visie op de politiek vanuit de religie, en op religie vanuit de politiek, niet voor het beste gaan? 

Meerwaarde

Daarvoor heb je echter mensen nodig die verstand van zaken hebben. Ik zou hopen die tegen te komen in de christen-democratie, omdat die uit de aard van de oorspronkelijke religieuze inspiratie de beste papieren heeft om over de relatie geloof en politiek iets zinnigs te zeggen. Maat Nederland kent een sterk verdeeld christendom, een klein landje met maar liefst drie christelijke partijen, ongezien in de wereld. We slagen er niet meer in ons punt te maken in de samenleving, in een cultuur die de waarde van de christelijke godsdienst,  mens- en maatschappijvisie, niet meer onderkent: geen politicus die er nog in slaagt de meerwaarde van christelijk geïnspireerde politiek voor het maatschappelijk bestel nog overtuigend over het voetlicht te brengen. Hij of zij zou zich ten eerste terdege op de hoogte moeten stellen van de sociale leer van de Katholieke Kerk, maar daar kunnen diepgewortelde anti-katholieke gevoelens in Nederland gemakkelijk een stokje voor steken. Vervolgens zou uit de kwaliteit van zijn of haar betoog, geholpen door een goed stel communicatieve vaardigheden en een persoonlijkheid die kan overtuigen, de bevolking ideeën aan de hand doen die men breed als heilzaam voor de samenleving erkent. 

Mensenrechten

Als het om de Islam gaat, zou deze politicus helder kunnen maken dat hij in de grond positief staat ten opzichte van elke religie en levensbeschouwing, een beetje zoals paus Franciscus dat de afgelopen week bijvoorbeeld heeft laten zien in zijn bezoek aan een Boeddhistische tempen in Sri Lanka, maar tegelijk ook kritisch. In de mate dat een religie het ware en het goede nastreeft kan zijn een welkome bijdrage aan de samenleving bieden. Maar misschienan niet alles wat een religie voorstelt zomaar aanvaard worden. Van de Islam, bijvoorbeeld, zal het niet getolereerd kunnen worden indien deze godsdienst door geweld zijn opvattingen in de maatschappij wenst te verspreiden, of op een andere manier de fundamentele rechten van de mens denkt te mogen overtreden. Godsdienstvrijheid: ja, maar met respect voor de mensenrechten. Het lijkt me dat we niet opnieuw een handvest hoeven te bedenken, op basis waarvan de we een maatschappij in kunnen richten met respect voor religieuze vrijheid diversiteit. Het christelijk geloof, dat zo’n essentiële rol heeft gespeeld in het definiëren van de mensenrechten, is helaas volledig op z’n retour en er zijn nu andere levensbeschouwelijke oriëntaties die in een uiterst pluralistisch landschap de dienst uitmaken. Bij democratische meerderheden en coalities moeten zij soms het onverzoenlijke met elkaar moeten verenigen en in het religieuze vacuüm dat er ontstaan is staat met name de islam te trappelen om het gat op te vullen, met alle risico’s die dat op het terrein van de mensenrechten en de rechtstaat met zich meebrengt. Voorlopig kunnen we alleen nog maar dromen van een nieuwe opleving van christelijk geloof in onze samenleving, en in Nederland zal dat niet zomaar ook nog eens ‘katholiek’ van aard zijn en daarmee putten uit de grote rijkdom van die traditie, juist op het terrein van haar ‘sociale leer’. Laat staan dat er op korte termijn een politiek leider op gaat staan die een verschil kan maken en grote delen van de bevolking aan zich weet te binden met een deugdelijk verhaal over geloof en politiek. 

Buma

CDA-voorman Sybrand Buma vindt het - gelukkig - “naïef om te zeggen dat [de recente terreur] helemaal niets met met de Islam met de Islam te maken heeft.” Maar hij vindt het ook “onzinnig om te zeggen dat het hier om dé Islam gaat.” Hoe weet hij dat? Is hij daar zeker van of zegt hij dat om geen stemmen in die kringen te verliezen? Vervolgens weet hij: “Het geluid van de vreedzame, op democratie en vrijheid gerichte Islam moet overheersen. ” Ik ben er zeker van dat er moslims zijn die op democratie en vrijheid gericht zijn. Maar ik ben er helaas minder zeker van dat en zo’n Islam bestaat. Want wie maakt uit wat dé Islam is? We weten dat moslims daar onderling niet uitkomen. In het katholieke christendom kan je dat gewoon nagaan, bij het ‘leergezag’ van de Kerk en de katholieken er vervolgens - zo goed en zo kwaad als dat lukt - aan houden. In het protestantisme ligt dat ook al weer iets lastiger, anders zouden we geen twee protestantse en een meer ‘oecumenische’ politieke partij hebben in Nederland. Is het - gezien de onduidelijkheid over wat de Islam nu werkelijk is en de negatieve ervaringen uit het recente en het verdere verleden, het niet ontzettend naïef om over Islam te spreken zoals Buma dat doet? Ware het niet beter dat hij de Islam in de de samenleving respecteert in de mate dat deze godsdienst een voor het algemeen belang gunstige bijdrage aan de samenleving biedt, de rechten van de mens respecteert, en geweld afwijst, maar in de mate dat deze of om het even welke andere godsdienst daar niet in slaagt er paal en perk aan stelt. Nu zitten we met politici die óf de Islam goedpraten waar dat niet zomaar verdedigbaar is, óf de Islam integraal afwijzen, ook waar het goede elementen in zich herbergt én ten koste van de vrijheid van godsdienst in de samenleving. Kan er niemand opstaan die de juiste en ‘gulden middenweg’ weet te bewandelen? Volgens Buma en anderen bestaat er een ‘radicale’ Islam en een - blijkbaar ‘niet-raciale Islam. Tegelijk blijken moslims soms wel erg gemakkelijk te ‘radicaliseren. Waarom niet een helder standpunt innemen tegenover elke godsdienst, op basis van de fundamentele rechten van de mens waarop onze samenleving gebaseerd is? Waarom niet meer putten - als christendemocraten - uit de sociale leer van de Katholieke kerk, die in hoge mate antwoord den biedt op deze vragen? Daarmee zou je ‘gematigde moslims’ én ‘islamofobe’ Nederlanders gerust kunnen stellen én - electoraal - aan je kunnen binden.  

Vincent Kemme 

 

 

 
 

 

Rorate Zoeken