Dagelijks nieuws van Rorate op Face­book en Twit­ter

Voor het dagelijkse nieuws vanuit katholiek per­spec­tief gaat u vanaf nu naar de Facebook-pagina of Twitter-account van Rorate. Daar delen we de meest inter­es­sante nieuwt­jes van diverse Ned­er­landse, Vlaamse nieuws­bron­nen. Van de berichten die nog op deze site ver­schi­j­nen kri­jgt u — indien u geabon­neerd bent — weke­lijks een elek­tro­n­is­che nieuws­brief, in de nacht van zater­dag op zondag. Bin­nen afzien­bare tijd zal deze pag­ina volledig wor­den herzien. 

Ned­er­landse politici en hun uit­spraken over gods­di­enst

De afgelopen week zijn we weer eens getu­ige geweest van een opstootje in de Tweede Kamer tussen — deze keer — Diederik Sam­son (PvdA) en Geert Wilders (PVV), naar aan­lei­d­ing van de gebeurtenis­sen in Par­ijs, de aanslag op Char­lie Hebdo. De sociaal-democratische voor­man, die het net als zijn collega’s van andere par­ti­jen maar wat lastig heeft met het ‘bestri­j­den‘ van het fenomeen Wilders in het Ned­er­landse par­lement, ging mogelijk wat over de schreef, deze keer, toen hij Geert ervan beschuldigde ‘het­zelfde te doen‘ als de ter­ror­is­ten in Par­ijs. Nu heb ik Wilders nog niet met kalasjnikovs rond zien gaan, dus dat leek me er een beetje ‘over’. Sam­son bedoelde het natu­urlijk ook niet zo let­ter­lijk, het ging hem om het angst zaaien, het tegen­over elkaar zetten van bevolk­ings­groepen, waar hij de PVV-leider van beschuldigt. En het is waar: de hoog­blonde par­ti­jlei­der houdt er van om de samen­lev­ing en de poli­tiek de stu­ipen op het lijf te jagen voor de Islam, waar andere politici menen te weten dat het een ‘gods­di­enst van de vrede’ is. 

Wijsheid

Wat ik mij afvraag als ik politici zich hoor uit­spreken over gods­di­en­sten, is waar zij de wijsheid van­daan halen om zich over de ware aard van een gods­di­enst uit te laten. Hebben zij een spec­i­fieke com­pe­ten­tie op dit ter­rein? Hebben zij die gods­di­en­sten op een grondige en objec­tieve manier bestudeerd? Of gaan ze af op wat ‘men’ zoal over deze reli­gies roept in de samen­lev­ing, op karika­turen en elec­toraal inter­es­sante vooro­orde­len? Wilders wist in zijn aan­var­ing met Sam­son te melden dat niet alle moslims ter­ror­is­ten zin, maar dat alle ter­ror­is­ten die wij van­daag ken­nen wel moslims zijn. Natu­urlijk heeft hij hier wel een punt: het ter­ror­isme dat van­daag bedreven wordt, komt helaas vri­jwel geheel uit de Islami­tis­che wereld voort en wordt door de ter­ror­is­ten ook gele­git­imeerd vanuit deze gods­di­enst. Vol­gens hen zou deze gods­di­enst het recht zou hebben zich met geweld een weg te banen in de wereld van de ‘ongelovi­gen’. En dat is een inter­pre­tatie van de Islam die niet geheel onge­grond is als je kijkt wat de Koran er over zegt, naar wie Mohammed was (behalve een religieuze lei­der vooral ook een kri­jgsheer) en de geschiede­nis van de ver­sprei­d­ing van de Islam vanaf de zevende eeuw. De verover­ing­soor­logen had­den tweed­erde van het chris­ten­dom van de kaart geveegd en te weinig ‘west­er­lin­gen’ van van­daag besef­fen dat de fameuze ‘kruis­tochten’ een eerder defen­sief antwo­ord waren van de chris­telijke wereld op deze veroverin­gen. Zon­der kruis­tochten zouden wij hier in de Lage Lan­den nu zo goed als zeker ook in een Islami­tis­che cul­tuur leven zoals het Midden-Oosten en Noord-Afrika. 

Ware aard

Het prob­leem met Wilders is echter dan dat hij in zijn strijd tegen de Islam riskeert de mensen­rechten in te perken door de vri­jheid van gods­di­enst aan te tas­ten. Een religie in de poli­tieke arena aan­pakken is je op een ter­rein begeven waar je je niet op zou moéten willen begeven, wil je niet aan een basis­recht van de burger te komen: de vri­jheid van gods­di­enst. Van de andere kant is er de naïviteit van het poli­tieke estab­lish­ment, waar ik Sam­son en de andere par­ti­jlei­ders maar even onder reken (en Wilders als ‘buiten­been­tje’ even niet) die menen te weten dat de Islam een gods­di­enst van de vrede is en — mogelijk vooral om elec­torale rede­nen — geen enkel ver­schil zien tussen Islam, Chris­ten­dom en Joden­dom. Waar men de wijsheid van­daan heeft de Islam als een ‘gods­di­enst van de vrede’ te type­ren bli­jft vooral­snog onduidelijk. Men riskeert een houd­ing die bij ono­plet­tend­heid het eigen democ­ra­tisch bestel wel eens de kop zou kun­nen kosten. Wat je zou hopen, is dat er politici zouden opstaan die een gen­u­anceerder en juis­ter beeld had­den over de relatie tussen gods­di­enst en poli­tiek, het ‘eeuwige’ en het ‘tijdelijke’. Daar­voor zouden zij de ware aard van een religie beter moeten ken­nen, zodat ze vertrekken vanuit een visie die recht doet aan wat deze of gene gods­di­enst nu wérk­lijk inhoudt en hoe die gods­di­enst zich tot het lands­bestuur en de poli­tiek zou willen ver­houden. Maar daar­voor zouden die politici een betere gods­di­enst­weten­schap­pelijk ken­nis moeten hebben, die op objec­tieve ken­nis over die gods­di­enst gebaseerd is en niet op pop­u­laire beeld­vorm­ing. 

Sociale leer

Zon­der voor een spe­cial­ist op dit ter­rein door te willen gaan, meen ik dat een eerlijke vergelijk­ing tussen de gods­di­en­sten zou oplev­eren dat de katholieke gods­di­enst het met vlag en wim­pel wint van andere gods­di­en­sten, als het gaat om een visie op het welz­ijn van mensen en groepen van mensen in de samen­lev­ing, het bestuur en het bevorderen van de vrede. Ik ken namelijk geen gods­di­enst die een zo uit­gew­erkte visie op dit vraagstuk heeft als de Katholieke Kerk. Die visie is de vrucht van een eeuwen­lange geschiede­nis, tij­dens welke het katholieke chris­ten­dom op basis van Chris­tus’ eigen woord en voor­beeld, met vallen en opstaan, een ‘sociale leer’ heeft ontwikkeld die de eigen ver­ant­wo­ordelijkheid van de religie enerz­i­jds en de poli­tiek anderz­i­jds respecteert, het indi­vidu­ele en algemene belang in even­wicht houdt, gebaseerd is op gerechtigheid en sol­i­dariteit én een gebal­anceerde visie heeft op de rol die geweld eventueel in dat alles mag spe­len. Niet dat in andere gods­di­en­sten of kerken daar geen goede gedachten over zouden bestaan, maar in het protes­tantisme, het joden­dom én de islam kom je toch nog wel eens, bij de een meer dan bij de ander, ‘theocratis­che’ trekken tegen, die de eigen ver­ant­wo­ordelijkheid van het bestuur van ‘het tijdelijke’ niet respecteert, om nog maar te zwi­j­gen over de plaats van geweld in de prak­tis­che belev­ing van de Islam. En bin­nen de seculiere ‘religie’ van het agnos­ti­cisme en het prak­tisch of zelfs ide­ol­o­gisch atheïsme duiken niet zelden ron­duit dic­ta­to­ri­ale ten­densen op, waar burg­ers geacht wor­den bepaalde zaken voor waar en goed te houden, niet omdat ze dat objec­tief gezien ook zijn, maar omdat een democ­ra­tis­che meerder­heid dat nu een­maal vindt. Te denken valt aan de herdefiniëring van het huwelijk in onze tijd. Waarom zou je in je keuze voor een visie op de poli­tiek vanuit de religie, en op religie vanuit de poli­tiek, niet voor het beste gaan? 

Meer­waarde

Daar­voor heb je echter mensen nodig die ver­stand van zaken hebben. Ik zou hopen die tegen te komen in de christen-democratie, omdat die uit de aard van de oor­spronke­lijke religieuze inspi­ratie de beste papieren heeft om over de relatie geloof en poli­tiek iets zin­nigs te zeggen. Maat Ned­er­land kent een sterk verdeeld chris­ten­dom, een klein landje met maar liefst drie chris­telijke par­ti­jen, ongezien in de wereld. We sla­gen er niet meer in ons punt te maken in de samen­lev­ing, in een cul­tuur die de waarde van de chris­telijke gods­di­enst,  mens– en maatschap­pi­jvisie, niet meer onderkent: geen politi­cus die er nog in slaagt de meer­waarde van chris­telijk geïn­spireerde poli­tiek voor het maatschap­pelijk bestel nog over­tu­igend over het voetlicht te bren­gen. Hij of zij zou zich ten eerste ter­dege op de hoogte moeten stellen van de sociale leer van de Katholieke Kerk, maar daar kun­nen diepge­wortelde anti-katholieke gevoe­lens in Ned­er­land gemakke­lijk een stokje voor steken. Ver­vol­gens zou uit de kwaliteit van zijn of haar betoog, geholpen door een goed stel com­mu­ni­catieve vaardighe­den en een per­soon­lijkheid die kan over­tu­igen, de bevolk­ing ideeën aan de hand doen die men breed als heilzaam voor de samen­lev­ing erkent. 

Mensen­rechten

Als het om de Islam gaat, zou deze politi­cus helder kun­nen maken dat hij in de grond posi­tief staat ten opzichte van elke religie en lev­ens­beschouwing, een beetje zoals paus Fran­cis­cus dat de afgelopen week bijvoor­beeld heeft laten zien in zijn bezoek aan een Boed­dhis­tis­che tem­pen in Sri Lanka, maar tegelijk ook kri­tisch. In de mate dat een religie het ware en het goede nas­treeft kan zijn een welkome bij­drage aan de samen­lev­ing bieden. Maar miss­chienan niet alles wat een religie voorstelt zomaar aan­vaard wor­den. Van de Islam, bijvoor­beeld, zal het niet getol­ereerd kun­nen wor­den indien deze gods­di­enst door geweld zijn opvat­tin­gen in de maatschap­pij wenst te ver­sprei­den, of op een andere manier de fun­da­mentele rechten van de mens denkt te mogen overtre­den. Gods­di­en­stvri­jheid: ja, maar met respect voor de mensen­rechten. Het lijkt me dat we niet opnieuw een hand­vest hoeven te bedenken, op basis waar­van de we een maatschap­pij in kun­nen richten met respect voor religieuze vri­jheid diver­siteit. Het chris­telijk geloof, dat zo’n essen­tiële rol heeft gespeeld in het definiëren van de mensen­rechten, is helaas volledig op z’n retour en er zijn nu andere lev­ens­beschouwelijke oriën­taties die in een uiterst plu­ral­is­tisch land­schap de dienst uit­maken. Bij democ­ra­tis­che meerder­he­den en coal­i­ties moeten zij soms het onver­zoen­lijke met elkaar moeten vereni­gen en in het religieuze vac­uüm dat er ontstaan is staat met name de islam te trap­pe­len om het gat op te vullen, met alle risico’s die dat op het ter­rein van de mensen­rechten en de recht­staat met zich mee­brengt. Voor­lopig kun­nen we alleen nog maar dromen van een nieuwe oplev­ing van chris­telijk geloof in onze samen­lev­ing, en in Ned­er­land zal dat niet zomaar ook nog eens ‘katholiek’ van aard zijn en daarmee put­ten uit de grote rijk­dom van die tra­di­tie, juist op het ter­rein van haar ‘sociale leer’. Laat staan dat er op korte ter­mijn een poli­tiek lei­der op gaat staan die een ver­schil kan maken en grote delen van de bevolk­ing aan zich weet te binden met een deugdelijk ver­haal over geloof en poli­tiek. 

Buma

CDA-voorman Sybrand Buma vindt het — gelukkig — “naïef om te zeggen dat [de recente ter­reur] hele­maal niets met met de Islam met de Islam te maken heeft.” Maar hij vindt het ook “onzin­nig om te zeggen dat het hier om dé Islam gaat.” Hoe weet hij dat? Is hij daar zeker van of zegt hij dat om geen stem­men in die krin­gen te ver­liezen? Ver­vol­gens weet hij: “Het geluid van de vreedzame, op democ­ra­tie en vri­jheid gerichte Islam moet over­heersen. ” Ik ben er zeker van dat er moslims zijn die op democ­ra­tie en vri­jheid gericht zijn. Maar ik ben er helaas min­der zeker van dat en zo’n Islam bestaat. Want wie maakt uit wat dé Islam is? We weten dat moslims daar onder­ling niet uitkomen. In het katholieke chris­ten­dom kan je dat gewoon nagaan, bij het ‘leergezag’ van de Kerk en de katholieken er ver­vol­gens — zo goed en zo kwaad als dat lukt — aan houden. In het protes­tantisme ligt dat ook al weer iets lastiger, anders zouden we geen twee protes­tantse en een meer ‘oec­u­menis­che’ poli­tieke par­tij hebben in Ned­er­land. Is het — gezien de onduidelijkheid over wat de Islam nu werke­lijk is en de negatieve ervarin­gen uit het recente en het verdere verleden, het niet ontzettend naïef om over Islam te spreken zoals Buma dat doet? Ware het niet beter dat hij de Islam in de de samen­lev­ing respecteert in de mate dat deze gods­di­enst een voor het alge­meen belang gun­stige bij­drage aan de samen­lev­ing biedt, de rechten van de mens respecteert, en geweld afwi­jst, maar in de mate dat deze of om het even welke andere gods­di­enst daar niet in slaagt er paal en perk aan stelt. Nu zit­ten we met politici die óf de Islam goed­praten waar dat niet zomaar verdedig­baar is, óf de Islam inte­graal afwi­jzen, ook waar het goede ele­menten in zich her­bergt én ten koste van de vri­jheid van gods­di­enst in de samen­lev­ing. Kan er nie­mand opstaan die de juiste en ‘gulden mid­den­weg’ weet te bewan­de­len? Vol­gens Buma en anderen bestaat er een ‘rad­i­cale’ Islam en een — blijk­baar ‘niet-raciale Islam. Tegelijk blijken moslims soms wel erg gemakke­lijk te ‘rad­i­calis­eren. Waarom niet een helder stand­punt innemen tegen­over elke gods­di­enst, op basis van de fun­da­mentele rechten van de mens waarop onze samen­lev­ing gebaseerd is? Waarom niet meer put­ten — als chris­ten­de­moc­ra­ten — uit de sociale leer van de Katholieke kerk, die in hoge mate antwo­ord den biedt op deze vra­gen? Daarmee zou je ‘gematigde moslims’ én ‘islam­o­fobe’ Ned­er­lan­ders gerust kun­nen stellen én — elec­toraal — aan je kun­nen binden.  

Vin­cent Kemme 

 

 

 
 

 

Rorate Zoeken  

Rorate Nieuws­brief


Ont­vang HTML?