Dagelijks nieuws van Rorate op Facebook en Twitter

Voor het dagelijkse nieuws vanuit katholiek perspectief gaat u vanaf nu naar de Facebook-pagina of Twitter-account van Rorate. Daar delen we de meest interessante nieuwtjes van diverse Nederlandse, Vlaamse nieuwsbronnen. Van de berichten die nog op deze site verschijnen krijgt u - indien u geabonneerd bent - wekelijks een elektronische nieuwsbrief, in de nacht van zaterdag op zondag. Binnen afzienbare tijd zal deze pagina volledig worden herzien. 

De oude vragen komen terug

Mark Van de Voorde - Van Nieuwigheden, zo luidt de letterlijke vertaling van Rerum Novarum, de titel en de aanhef van de encycliek uit 1891 die elk jaar door de christelijke arbeidersbeweging wordt herdacht op Hemelvaartsdag. In de dagen van Leo XIII beleefde de westerse wereld de woeling van een nieuwe tijd waarin inderdaad ‘nieuwigheden’ zich aandienden: de versnelde industrialisatie, de verstedelijking, de uitbuiting van een nieuwe arbeidersklasse, de beginnende ontvoogding van dezelve en de confrontatie tussen werkgevers en werknemers.

Een nieuwe, meer democratische, maatschappelijke en politieke ordening drong zich op, want de economie had de samenleving fundamenteel veranderd. Dat doet de economie altijd weer. De economie is niet alleen de motor van de samenleving, ze is ook haar vehikel naar nieuwe tijden: toen naar het industriële tijdperk, vandaag naar het digitale tijdvak; toen naar een gemassificeerde maatschappij, vandaag naar een geglobaliseerde samenleving.

Rerum Novarum werd uitgevaardigd op het feest van Ons Heer Hemelvaart. Op die dag horen we de engel aan de discipelen vragen waarom ze naar de hemel staren. Hij stuurt de leerlingen terug naar de aardse werkelijkheid, niet om de hemel te vergeten, maar om de aarde dichter bij de hemel te brengen. Verkondigen moeten ze, tot het uiteinde der aarde.

Een essentieel onderdeel van die verkondiging is Gods droom over de mens. In de structuren van een veranderend sociaal en economisch leven moet de mens kunnen mens blijven of kunnen mens worden. Voor het rijke, vrije deel van de wereld luidt de vraag of de mens in die versplinterde, opgejaagde samenleving nog mens kan blijven. Voor het arme, verdrukte deel van de wereld luidt de vraag wanneer de mens in die verpauperde, ellendige samenleving ooit mens mag worden. De economie houdt de enveloppe met het antwoord in de hand.

Werken aan menselijke en menswaardige arbeidsverhoudingen blijft ook 122 jaar na Rerum Novarum een opdracht. De moderne mens definieert zichzelf misschien niet langer als een homo faber, een werkende mens, maar veeleer als een homo ludens, een spelende mens. De vrije tijd lijkt voor het geluk soms belangrijker dan de verplichte tijd.

Toch blijft de werkplek, naast het gezin, de eerste plaats waar de mens zichzelf kan zijn. En dat voelt de mens, vooral als hij op straat vliegt. De eerste beweegreden waarom een mens wil arbeiden, is het levensonderhoud. Op zich al edel genoeg. Toch wil de meerderheid, ook als hij zonder arbeid aan zijn centen geraakt, liever de handen uit de mouwen steken.

Omdat er een tweede en een derde beweegreden onder werken steken: de zelfrealisatie en de bijdrage aan de samenleving. Die beweegredenen stoelen op een diepere stuwing: de scheppingsdrang van de mens. In de mens ligt de goddelijke opdracht om te beheersen en te bewaren.

In deze crisistijd met groeiende werkloosheid is het verlangen om te werken een vraag die niet uitsluitend wordt opgelost met arbeidsbemiddeling en sociale begeleiding. In een tijd van flexibiliteit neemt voor velen de werkdruk zo toe, dat wie de vrijdagavond thuiskomt, vaak meer uitgeput is dan zijn grootvader die tot de zaterdagavond achter de bankschroef stond. Waar is de arbeidsvreugde, als de snelheid primeert?

Waar is de kwaliteit van het gezinsleven, als men drie uur per dag in de file aanschuift en thuisgekomen niet aan te spreken is? Hij is mentaal uitgeperst. Op andere plaatsen van de wereld wordt de werknemer financieel uitgebuit. Daar moet nog altijd de oude eis uit 1891 herhaald worden: de arbeider is zijn loon waard.

Misschien mag in onze samenleving ook nog een andere vraag gesteld: welke arbeid wordt gewaardeerd. De waardering van werk kun je het best meten aan de barema’s die een samenleving ervoor uitrekent.

Hoe komt het dat beroepen die de mens nabij staan, zoals verpleging en zorg, zo slecht worden betaald, terwijl beroepen die de cijfers in het oog houden, zoals accountancy en management, de hoogste salarissen opstrijken? Dan hebben we het nog niet over de bonussen en de graaicultuur.

Dat zegt iets over onze samenleving. De oude vragen komen terug in nieuwe omstandigheden.

Mark Van de Voorde is onafhankelijk publicist en gewezen raadgever van de Belgische politici Herman Van Rompuy, Yves Leterme en van Steven Vanackere.

 

 

 
 

 

Rorate Zoeken